امیدواریم سخاوتمندان به یاری سایت بشتابید تا ان شاء الله سایت شما ـ سایت اسلام سوال و جواب ـ به فعالیت خود در خدمت به اسلام و مسلمانان ادامه دهد.
آیا نشانه‌هایی وجود دارد که بر عاقبت‌به‌خیری دلالت کند؟
عاقبت‌به‌خیری این است که بنده پیش از مرگش به دوری از آنچه پروردگار متعال را خشمگین می‌کند، توبه از گناهان و نافرمانی‌ها و روی آوردن به طاعت‌ها و کارهای خیر موفق شود و سپس مرگش بر این حال نیکو فرا رسد.
نشانه‌های عاقبت‌به‌خیری فراوان است؛ از جمله: گفتن شهادتین هنگام مرگ، مرگ با عرق پیشانی، مرگ در شب یا روز جمعه، مرگ در حال نبرد در راه الله، مرگ بر اثر طاعون، مرگ بر اثر بیماری شکم، مرگ به دلیل آوار و غرق شدن، مرگ زن در نفاس به خاطر فرزندش یا در حالی که باردار است، مرگ بر اثر سوختگی، بیماری پهلو (ذات‌الجنب) و سل، مرگ در حال دفاع از دین یا مال یا جان، مرگ در حال مرزبانی در راه الله و مرگ در حال انجام کاری شایسته.
الحمدلله.
حسن خاتمه یعنی بنده پیش از مرگ توفیق یابد از آنچه الله متعال را به خشم می‌آورد دوری کند، از گناهان توبه نماید و به طاعات و کارهای نیک روی آورد، و سپس مرگ او در چنین حال نیکی فرا برسد. نشانه‌های حسن خاتمه بسیار است؛ از جمله: گفتن شهادتین هنگام مرگ، مرگ با عرق بر پیشانی، مرگ در شب یا روز جمعه، مرگ در حال جهاد در راه الله، مرگ بر اثر طاعون، مرگ بر اثر بیماری شکم، مرگ بر اثر آوار یا غرق شدن، مرگ زن در نفاس به سبب فرزندش یا در حالی که باردار است، مرگ بر اثر سوختگی و بیماری ذات‌الجنب و سل، مرگ در حال دفاع از دین یا مال یا جان، مرگ در حال پاسداری از مرزها در راه الله و مرگ در حال انجام عمل نیک.
حسن خاتمه یا عاقبت به‌خیری یعنی بنده پیش از مرگ توفیق یابد از آنچه حق تعالی را به خشم می‌آورد دوری کند، از گناهان توبه نماید و به طاعات و کارهای نیک روی آورد، و سپس مرگ او در چنین حال نیکی فرا برسد.
از دلایل این معنا روایتی است که از انس بن مالک رضی الله عنه به صحت رسیده که رسول الله ﷺ فرمودند: «هرگاه الله برای بنده‌اش خیری بخواهد، او را به کار می‌گیرد». گفتند: «چگونه او را به کار می‌گیرد؟» فرمودند: «او را پیش از مرگش برای انجام عمل صالح توفیق می‌دهد»؛ به روایت احمد (۱۱۶۲۵) و ترمذی (۲۱۴۲) که آلبانی در «السلسلة الصحيحة» (۱۳۳۴) آن را صحیح دانسته است.
همچنین رسول الله ﷺ فرمودند: «هرگاه الله عزوجل برای بنده‌ای خیری بخواهد، او را عَسَل‌آلود (شیرین) می‌کند». گفته شد: عسل کردن او چیست؟ فرمودند: «الله عزوجل پیش از مرگش راه عملی شایسته را بر او می‌گشاید و سپس جانش را در آن حال می‌گیرد». به روایت احمد (۱۷۳۳۰) و آلبانی در «السلسلة الصحيحة» (۱۱۱۴) آن را صحیح دانسته است.
عاقبت‌به‌خیری نشانه‌هایی دارد؛ برخی را بندهٔ محتضر هنگام جان دادن می‌فهمد و برخی برای مردم آشکار می‌شود.
اما نشانه‌ای که عاقبت‌به‌خیری بنده با آن برای خودش آشکار می‌شود، بشارتی است که هنگام مرگ به خشنودی الله تعالی و استحقاق کرامت او از روی فضل الهی به وی داده می‌شود؛ چنان‌که الله متعال می‌فرماید: إِنَّ الَّذِينَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلَائِكَةُ أَلَّا تَخَافُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ الَّتِي كُنتُمْ تُوعَدُونَ [فصلت: ۳۰] (بی‌گمان کسانی که گفتند: پروردگار ما الله است، سپس استقامت ورزیدند، فرشتگان بر آنان فرود می‌آیند [و می‌گویند:] نترسید و غمگین نباشید و بشارت باد شما را به بهشتی که وعده داده می‌شدید!). این بشارت برای مؤمنان هنگام جان دادن است. تفسیر سعدی (۱۲۵۶) را ببینید.
دلیل دیگر بر این مطلب، روایتی از ام‌المؤمنین عایشه رضی الله عنها است که در بخاری (۶۵۰۷) و مسلم (۲۶۸۳) آمده که فرمود: رسول الله ﷺ فرمودند: «هر کس دیدار الله را دوست بدارد، الله نیز دیدار او را دوست می‌دارد؛ و هر کس دیدار الله را ناخوش بدارد، الله نیز دیدار او را ناخوش می‌دارد». پس گفتم: ای پیامبر الله، آیا مقصود ناخوش داشتن مرگ است، چون همهٔ ما مرگ را ناخوش داریم؟ فرمودند: «چنین نیست؛ بلکه مؤمن هرگاه به رحمت و خشنودی و بهشت الله بشارت داده شود، دیدار الله را دوست می‌دارد؛ و کافر هرگاه به عذاب و خشم الله بشارت داده شود، دیدار الله را ناخوش می‌دارد و الله نیز دیدار او را ناخوش می‌دارد».
نووی رحمه الله می‌گوید: «معنای حدیث این است که دوستی و ناخوش داشتنی که شرعاً اعتبار دارد، همان است که هنگام جان دادن در حالتی رخ می‌دهد که دیگر توبه پذیرفته نیست؛ آنجا که پرده‌ها برای فرد در حال مرگ کنار می‌رود و آنچه به سویش می‌رود برایش آشکار می‌گردد».
اما نشانه‌های عاقبت‌به‌خیری بسیارند و علما رحمهم الله با بررسی نصوص وارد شده در این باره، آن‌ها را استخراج کرده‌اند. از جملهٔ این نشانه‌ها:
و امام احمد (۱۷۳۴۱) از عُباده بن صامت روایت کرده که گفت: رسول الله ﷺ از شهیدان خبر دادند و از جملهٔ آن‌ها این [دسته]ها را ذکر کردند: «و زنی که فرزندش او را در حالت جمعاء بکشد [این نیز] شهادت است؛ فرزندش او را با بند نافش به سوی بهشت می‌کشاند)». آلبانی در «کتاب الجنائز» (ص ۳۹) آن را صحیح دانسته است.
راوی می‌گوید: و ابوالعوام کلیددار بیت‌المقدس افزود: «و سوختگی و سل». آلبانی رحمه الله می‌گوید: «حسن صحیح است». «صحیح الترغیب والترهیب» (۱۳۹۶) را ببینید.
و بخاری (۲۴۸۰) و مسلم (۱۴۱) از عبدالله بن عمرو رضی الله عنهما روایت کرده‌اند که گفت: «شنیدم پیامبر ﷺ می‌فرمود: هر کس در دفاع از مالش کشته شود شهید است».
این نشانه‌ها از مژده‌های نیکی است که بر عاقبت‌به‌خیری دلالت می‌کند؛ اما با این حال، ما برای هیچ شخص معینی قاطعانه حکم نمی‌کنیم که اهل بهشت است، مگر کسی که پیامبر ﷺ به بهشتی بودنش گواهی داده باشند، مانند خلفای چهارگانه.
از الله متعال می‌خواهیم که عاقبت‌به‌خیری را نصیب ما بگرداند.
والله اعلم.